24 Ekim 2021, 11:15 tarihinde eklendi

Ben Bir Pareidoliakım

Ben Bir Pareidoliakım

Duvardaki bir lekeyi, bulutlardaki şekilleri insan ya da hayvan figürüne benzettiğiniz oluyor mu? Bu durumda siz de "Pareidoliaklar" sınıfına girmiş olabilirsiniz.
 

Peki nedir bu Pareidolia?

Bazen gözümüze çarpan şekilleri, lekeleri ve nesneleri, hâttâ kahve falında gördüğümüz bazı şekilleri, insan yüzlerine ya da hayvan figürüne benzetiriz; farkında olmadığımız ve çoğu kişinin adından pek haberdar olmadığı, “Pareidolia” olarak adlandırılan bu durum, kişileri önce ürkütse de, insan beyninin rastgele ve karmaşık desenlere anlamlar yükleyen, hâttâ sanatta sıklıkla kullanılan psikolojik bir olgudur.

Pareidolia, kişinin ruh halini analiz edebilmeye de yarar ve psikiyatristler tarafından başvurulan Rorschach mürekkep testi de pareidoliadan faydalanır.



Şekilleri, lekeleri ve nesneleri insan veya hayvan figürüne benzetme eğilimi, beynimizin bize oynadığı bir oyundur aslında ve birçok insanın yaşadığı bir durum fakat her insan bilgilenene kadar bunun pek farkında değil.

Beyin, gelişen hayal gücüyle sürekli çağrışımlar yapar. Genellikle sanata yatkın olan bazı kişilerin, bir ortama odaklanmaları güçtür; çünkü sürekli etrafını gözlemlemekle ve yeni imgeler aramakla meşguldürler. İlhamı beklemez, bilhassa ilhamın peşine düşerler. İlgi alanı veya faaliyet alanı ister fotoğrafçılık olsun, ister resim, ister şiir olsun, imgeyi kovalarlar.

Erkeklere göre kadınlarda “Pareidolia” eğiliminin, daha fazla olduğu ve resim ya da heykelle uğraşanların daha sıklıkla karşılaştığı bir durum olduğu söylenir.
Doğal olarak ucu sanata da dokunuyor.
Eğer pareidolia sendromu iyi bir ruh haliyle birleşirse, yaratıcılığa giden bir yol açılabilir.

Leonardo da Vinci, karakterlerini sanat eserlerine ilham verebileceğine inandığını düşündüğü, taş duvarlardaki doğal işaretlerde görmekle açıklamıştır.
Not defterlerinde bunu, gelecek sanatçılara bir gözlem ve yaratıcılık tekniği olarak önermiştir.

Ohio’daki Akron Sanat Müzesi, sanatçıların üretirken, izleyicilerin de tüketirken pareidolia’dan nasıl etkilendiklerini inceleyen Find a Face adlı bir sergiye ev sahipliği yapmıştır. Serginin organizatörlüğünü, “Her yerde yüzler görüyorum” diyen ve kendini “pareidoliak” olarak tanımlayan Gina Thomas McGee yapmıştır.

Pareidolia, altın çağını Diane Duyser adlı Floridalı bir kadının tost ekmeğinin üzerindeki yanık izlerini Meryem Ana’ya benzetmesiyle yaşamıştır. Duyser, bu olaydan on yıl sonra bayat ama sembol haline gelmiş ekmeği açık artırmayla 28 bin dolara satmıştır.

Kraliçenin saçındaki buklelerinden, sırıtan bir şeytan imgesi görülmesinin farkedilmesi üzerine, 1950'lerde, Kanada Bankası bir dizi banknotu piyasadan çekmek zorunda kalmıştır.  

Çağdaş ressamlardan Gigi Chen, çektiği fotoğraflardan tuvale orjinal eserler aktarmıştır; bu son yıllarda benim de yaptığım bir çalışma. Belki farkında olmadan pareidoliayı izleyerek kendime bir yol açıyorumdur.
Ülkemizde kaya sanatına örnek olarak gösterilecek, arazide bulduğu taşlardan bu alanda bir birikim oluşturan Ahmet Aslan 'ın bireysel çabalarıyla açtığı İnsansı Taşlar Müzesi de, pareidolianın bir sonucu olarak doğanın bize hediyesini sunmaya aracılık etmektedir.

 


Bir rahatsızlık sanılan pareidolia sendromu, kişinin elde etmek isteyip de kolay kolay elde edemeyeceği bir cevherdir bana göre ve kişi, bunu sanatsal yönde kullanmayı başarabilirse, sanata çeşitlilik katkısı sağlamış olur.
 

Pareidolia herşeyden önce bir hastalık değildir, sadece biraz yaratıcılık yardımıyla aklımızın bizimle oynadığı  bir oyundur ve bunu avantaja dönüştürmek de bizim elimizde. Reklâmcılık, tasarım ve gerçeküstü sanatta kişinin işine yarayabilir, görsel algılarla özgün eserler yaratılabilir.
Bir dahaki sefere bir yerlerde insan yüzü gördüğünüzde dünyaya hep aynı şekilde bakmamayı öğrenin ve eğlenmenize bakın.
Biraz tuhaf, biraz kaçık, özgür ve özgün olmak harikadır.


"Sanat, gördüklerin değil, başkalarının görmelerini sağladığın şeydir."...Edgar Degas


(*artistsnetwork.com)
(*bbc.com)
(*https://www.artsy.net/article/artsy-editorial-human-faces-look)
(*amyfunderburkartist.com)
(onedio.com)

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlendi *