19 Eylül 2020, 12:58 tarihinde eklendi

Bir hukuki yaptırım olarak kitap oku(t)mak

Bir hukuki yaptırım olarak kitap oku(t)mak

Ali Kandaz

 

Sakarya Valiliği'nin geçtiğimiz hafta maske takmayanlara yönelik para cezası ve karantina uygulamasının yanında yaptırım olarak yürürlüğe koyduğu "en az 10 kitap okuma" cezası, sosyal medyada bu yaptırıma karşı çeşitli görüşlerde tepkileri beraberinde getirdi.

Geçmişte buna örnek teşkil eden yaptırımlar ile karşılaşmıştık. Türk Ceza Kanunu’nun, "Kısa süreli hapis cezasına seçenek yaptırımlar" başlıklı 50. maddesine göre "seçenek yaptırım" olarak kitap okuma cezası mevcut.

Uğur Dündar da nasibini almıştı

2019 yılında gazeteci Uğur Dündar, bir yazısında AKP İzmir Milletvekili Binali Yıldırım’a hakaret ettiği gerekçesiyle verilen ceza 5 ay 25 gün süreyle haftada en az 2 saat olmak kaydıyla "şerefe karşı suçlar" ile ilgili makale, tez, kitap okuma yaptırımına çevrilmişti. 2007 yılında Erzincan'da bir çoban, koruma bekçisine hakaret ettiği gerekçesiyle, Erzincan 2. Asliye Ceza Mahkemesi'nin; 2006/371 esas 2006/702 sayılı kararı ile hakkında kesinleşmiş 3 yıl süre ile Denetimli Serbestlik tedbiri altına alınmasına, bu süre içerisinde de sanığın Dünya Klasikleri serisini okumakla yükümlü tutulmasına karar verilmişti. 

Sakarya Valiliği'nin aldığı bu karar ile yeniden gündem olan "kitap okuma cezasını", yazar ve yayıncılara sordum, onlardan görüş aldım. Onur Caymaz, Mine Söğüt, Haluk Hepkon ve İlbay Kahraman'ın "kitap okuma yaptırımı" üzerine düşüncelerini siz sanateki okuyucularıyla paylaşıyorum...

Onur Caymaz (Şair, yazar)

Kitap okumak ceza da olabilir, suç da olabilir, başka şeyler de... Bu, okunan kitaba göre değişir... Kendini yazar sanan çok satarların kitapları okutulacaksa besbelli bir cezayla karşı karşıyayızdır. Bulunduğunuz çevreye göre okumamanız gereken kitaplar vardır, bunlarla suçlu ya da aykırı ilan edilebilirsiniz. Ama kitap okumanın bir yaptırım olarak belletildiği yerlerde ortada bir algılama sorunu olduğu da açıktır. Sorun ceza kelimesinden kaynaklanıyor bence. 

Bir de halihazırdaki suçlular zaten okur değillerse nereden başlayacaklar, hangi kitaplarla işe girişicekler gibi sorunlarımız var. Halikarnas Balıkçısı ceza alıp Bodrum'a sürgüne gönderilmeseydi Balıkçı doğacak mıydı? Bir cezanın sonucu burada kültürel bir ödüle dönüşüyor. Belki bu cezayı alan kişiler öyle kitaplar okuyacak ki (Nilgün Bodur falan demiyorum tabii) bir sorgulama, bir aydınlanma belki de bir dönüşüm gerçekleştirecek. Ama belki de bu ceza adı altında yapılan uygulama, o insanları kitaptan daha da soğutacak. 

Bir de toplumumuzda kitap okuma işi çokça fetişleştirildi. Çaylı kahveli fotoğraflar, okuduğunu belli etme çabaları vs... Kitap okumanın her şeyi çözdüğünü sanmak gibi bir durum da sözkonusu... Okumuyorsa evlenme diye duvar yazısı gördüm ben. Bunlar korkunç ve karışık işler! Çehov bilmeyen doktora gitme falan. Doktorun tıp bilmesi yeterli yahu...

Mine Söğüt (Yazar)

Kitap okumak ceza değeri taşımaz ve tam da bu yüzden keşke ceza hep “kitap okumak zorunda kalmak” gibi şeyler olsa. İnsanlığın sorunlu ceza kavramına eleştriniz varsa kitap okuma ya da sosyal bir hizmette zorunlu çalışma gibi cezalar hapis ya da para cezasından daha anlamlı ve sorunlu ceza işleyişini değiştiren bir adım olarak işlevsel kabul edilebilir.

Haluk Hepkon (Kırmızıkedi Yayınevi sahibi)

Kitap ile ceza kelimelerinin yan yana kullanılmasını doğru bulmuyorum.  Cezalarla insanları kitap okumaya teşvik edemezsiniz, aksine  kitaptan uzaklaştırırsınız. Sakarya Valiliğinin aldığı karar sonrası biz de Twitter'da "Kitap okumak ceza değil, ödüldür" başlığı altında bir kitap çekilişi yaptık ve bu çekilişten çok olumlu tepkiler aldık. Yine bu kapsamda, pandemi sürecinde yetkili kurumlar kitap okumayı insanlara özendirecek yöntemler geliştirmeli.

İlbay Kahraman (Yay-Koop Başkanı, Ayrıntı Yayınları sahibi)

Görünürde olumlu bir uygulama olarak gözükse de kitap okuman bir ödül olarak gerçekleştiğinde anlamlı olur. Aksi takdirde bir yaptırım sonucu kitap okutmak; zihinlerde kitaba karşı imajı zedeler.

BİR CEVAP YAZ

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Doldurulması zorunlu alanlar işaretlendi *